Dariusz Dyląg, Piotr Sadowski

     Nazwa Beskid Myślenicki pojawiła się w literaturze w latach międzywojennych. Określenia Beskid Myślenicki używali tej miary naukowcy i badacze co prof. Tadeusz Banachiewicz (1923) czy prof. Stanisław Leszczycki (1933). Granice tego regionu po raz pierwszy wyodrębnił w 1938 r. dr Mieczysław Orłowicz, twórca podziału Karpat z turystycznego punktu widzenia. Beskid Myślenicki stanowił zachodnią część Beskidu Wyspowego, ograniczoną dolinami Skawy (od zachodu), Raby (od południowego wschodu) i Stradomki (od wschodu).
     Beskid Myślenicki jest obszarem o znacznym stopniu przekształcenia antropogenicznego i dużym zagrożeniu naturalnego przebiegu procesów przyrodniczych (fot. nr 1). W dużej mierze jest to efekt nie do końca przemyślanej gospodarki w okresie po II wojnie światowej. Intensywne zagospodarowanie całego obszaru, od den dolin po grzbiety, doprowadziło do pogorszenia stanu środowiska i atrakcyjności krajobrazu w sensie wizualnym (Balon J., Malara H. 1993). Od 1996 r. czynione są starania o objęcie Beskidu Myślenickiego ochroną w postaci parku krajobrazowego (mapa nr 1).
     Dotychczasowe badania wskazują na stały wzrost zanieczyszczeń powietrza i wód powierzchniowych. Wśród zanieczyszczeń powietrza duży udział mają pyły i gazy z kotłowni domowych, kumulujące się w intensywnie zabudowanych dnach dolin, a także zanieczyszczenia komunikacyjne z ruchliwej 'zakopianki'. W celu poprawy stanu wód w zlewni Jeziora Dobczyckiego, od szeregu lat w gminach dorzecza górnej Raby prowadzona jest kompleksowa kanalizacja (Sebesta L. 2003).
     Krajobraz kulturowy regionu, a w szczególności duże urozmaicenie pokrycia terenu i dalekie panoramy z użytkowanych rolniczo grzbietów, w połączeniu z walorami naturalnymi (ukształtowanie powierzchni), stanowi o jego dużej atrakcyjności turystycznej. Wytypowane metodą bonitacji punktowej obszary o najwyższych walorach, które powinny zostać włączone w skład proponowanego parku krajobrazowego to: najwyższa część Łysiny i rejon Kudłaczy, rejon Chełmu i przełomu Raby 'Luteranka', masyw Kotunia, wierzchowiny Koskowej Góry (fot. nr 2) i Parszywki oraz rejon Babicy wraz ze źródliskami Gościbi (fot. nr 3), objętymi ochroną rezerwatową (Dyląg D. 1997; Cichoń S., Ziaja W. 2003).
     W ostatnich latach w Beskidzie Myślenickim notuje się naturalne i antropogeniczne procesy, prowadzące do obniżenia walorów krajobrazowych (Sadowski P. 2003). Wskutek recesji rolnictwa i porzucania pól uprawnych, zachodzi proces renaturalizacji środowiska, o bardzo pozytywnych skutkach przyrodniczych. Sukcesja lasu w rejonie punktów widokowych prowadzi jednak do ograniczenia rozpiętości panoram, a tym samym do zmniejszenia walorów widokowych (mapa nr 2). Do przemian antropogenicznych, mających negatywne skutki w krajobrazie, zaliczyć należy budowę infrastruktury na grzbietach, jak również koszmarne projekty architektoniczne obiektów sakralnych położonych w dolinach miejscowości. Przykładem jest budowa przekaźnika telekomunikacyjnego na Koskowej Górze (fot. nr 4 oraz fot. nr 4a), zabudowa grzbietów Działku (fot. nr 5 oraz fot. nr 5a) i Działów, budowa drogi na wierzchołek Lubomira (w związku z planowaną odbudową obserwatorium astronomicznego), powstający właśnie kompleks sakralny w Tokarni (fot. nr 6 oraz fot. nr 6a), czy regulacja Raby (fot. nr 7 i fot. nr 7a oraz fot. nr 7b) i inwestycje drogowe w przełomie 'Luteranka' (fot. nr 8 oraz fot. nr 8a). Z powyższych przykładów wynika, że degradacja środowiska i krajobrazu widzianego dotyczy miejsc o najwyższych walorach, stąd postulat jak najszybszego objęcia ich ochroną krajobrazową. Spowodowałoby to wprowadzenie regulacji prawnych, dotyczących zagospodarowania tych obszarów, z poszanowaniem zasad rozwoju zrównoważonego, którego jednym z zasadniczych kierunków jest w obszarze badań turystyka (Dyląg D. 2004).
     Rozwój zrównoważony jest to taki przebieg rozwoju gospodarczego, który nie narusza w sposób istotny i nieodwracalny środowiska człowieka, godząc prawa przyrody i prawa ekonomii. Polega on na optymalnym wykorzystaniu zasobów i walorów środowiska przyrodniczego, ale zgodnie z zasadami jego naturalnego funkcjonowania (Kozłowski S. 2000).
     Obok wymienionych wyżej negatywnych przykładów, prowadzi się prace mające na celu przywrócenie walorów widokowych oraz udostępnienie walorów przyrodniczych regionu dla turystów. Obejmują one zarówno budowę wież widokowych (Chełm - fot. nr 9 oraz fot. nr 9a, Łysina - fot. nr 10 oraz fot. nr 10a), jak również wytyczanie ścieżek dla turystyki rowerowej (Chełm, Uklejna) i ścieżek dydaktycznych (rezerwat 'Zamczysko nad Rabą', koncepcja ścieżki w rezerwacie 'Las Gościbia'). Podejmuje się również działania w kierunku lepszego udostępnienia walorów historyczno-kulturowych ziemi myślenickiej (Dyląg D. 1996), m.in. kurhanów ciałopalnych z VII-IX w. w Kornatce (fot. nr 11) czy zachowanych śladów I wojny światowej (fot. nr 12).

Fot. nr 1. Umierająca 'Lipka' na Plebańskiej Górze - symbol projektowanego parku?
Fot. nr 2. Widok z Koskowej Góry na Pasmo Babiogórskie.
Fot. nr 3. Dolne jezioro w dolinie Gościbi.
Fot. nr 4. Przekaźnik telekomunikacyjny na Koskowej Górze.
Fot. nr 5. Zabudowa grzbietu Działku.
Fot. nr 6. Kompleks sakralny w Tokarni.
Fot. nr 7. Regulacja Raby dawniej i dziś.
Fot. nr 8. Przełom 'Luteranka' dawniej i dziś.
Fot. nr 9. Wieża widokowa na Chełmie i widok z wieży widokowej.
Fot. nr 10. Widok z Łysiny dawniej i po wybudowaniu wieży widokowej.
Fot. nr 11. Kurhan ciałopalny z VII-IX w.
Fot. nr 12. Cmentarz nr 373 na Dziadkówce.

Mapa nr 1. Projektowany Park Krajobrazowy Beskidu Myślenickiego.
Mapa nr 2. Punkty widokowe projektowanego Parku Krajobrazowego Beskidu Myślenickiego.

FOTOGRAFIE BARWNE: Dariusz Dyląg, Michał Myśliwiec, Piotr Sadowski.

FOTOGRAFIE ARCHIWALNE: ze zbiorów Dariusza Dyląga.

OPRACOWANIE MAP: Piotr Sadowski.

WAŻNIEJSZA LITERATURA:
• Balon J., Malara H. (1993), Wpływ człowieka na środowisko przyrodnicze Ziemi Myślenickiej. [w:] Z. Czeppe, K. German [red.], Monografia Ziemi Myślenickiej, t. 3 Geografia, 'Universitas', Kraków.
• Banachiewicz T. (1923), Pierwsze miesiące Stacji Astronomicznej w Beskidach. 'Rocznik Astronomiczny Obserwatorium Krakowskiego', 2.
• Cichoń S., Ziaja W. (2003), Ocena krajobrazu powiatu myślenckiego jako podstawa koncepcji parku krajobrazowego. [w:] Pietrzak M. [red.] Krajobraz, turystyka, ekologia, 'Probl. Ekol. Krajobrazu' 11, PWSZ Leszno, PAEK.
• Dyląg D. (1996), Park krajobrazowy Beskidu Myślenickiego. 'Nasze Drogi', 7.
• Dyląg D. (1997), Myślenicki Park Krajobrazowy. 'Gazeta Myślenicka'.
• Dyląg D. (2004), Landscape Park of the Beskid of Myslenice. 'The Baltic Sea Project', 1 (24).
• Dyląg D., Sadowski P. (2005), Beskid Myślenicki. OW 'Rewasz', Pruszków.
• Kozłowski S. (1980), Ocena realizacji wielkoprzestrzennego systemu obszarów chronionych. 'Aura', 8.
• Leszczycki S. (1933), Nieznane góry: Beskid Wyspowy. 'Przegląd Turystyczny PTT', 4.
• Orłowicz M. (1938), Podział Karpat polskich na grupy górskie z punktu widzenia turystycznego. 'Komun. Stud. Turyzmu UJ', 4.
• Otahel J. (1980), Studium percepcie krajinnej scenerie a jehi prinos k lokalizacii zariadenie cestovného ruchu. 'Geografický Časopis', 32, 4.
• Pearce D., Barbier E., Markandya A. (1997), Sustainable Developement. Economics and Environment in the Third World. Earthscan Publications Ltd., London.
• Polacik S., Otahel J. (1983), Quantitative Analysis of the Landscape Potential Functions (Suitabilities) of the Tatranska Lomnica Model Territory. [w:] Drdos J. [red.] Landscape Synthesis. Geoecological Foundations of the Complex Landscape Management. Veda, Bratislava.
• Sadowski P. (2003), Przyrodnicze bariery zrównoważonego rozwoju gminy Pcim. [w:] Kistowski M. [red.] Studia ekologiczno-krajobrazowe w programowaniu rozwoju zrównoważonego. Przegląd polskich doświadczeń u progu integracji z Unią Europejską. 'Probl. Ekol. Krajobrazu' 13, Uniwersytet Gdański, PAEK.
• Sebesta L. [red.] (2003), Raport o stanie środowiska w województwie małopolskim w 2002 r. WIOś Kraków.
• Silberstein J., Maser Ch. (2000), Land-use Planning for Sustainable Development. Lewis Publishers, Boca Raton-London-New York-Washington D.C.